ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ (ΜΑΘΗΣΗΣ) ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

     Στο αποψινό μάθημα θα ασχοληθούμε με το Σχεδιασμό για Όλους. Κατά τη διάρκεια της μελέτης που έκανα αυτή τη βδομάδα, έμαθα ότι ο Σχεδιασμός για Όλους (Universal Design) αποτελεί ένα θεωρητικό πλαίσιο το οποίο χρησιμοποιείται σε ένα αριθμό πεδίων, παραδείγματος χάριν στην αρχιτεκτονική, για το σχεδιασμό και την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλους τους χρήστες, ανεξαρτήτως διαφορετικότητας. Ο Αμερικανός αρχιτέκτονας Ron Mace, ο οποίος εισήγαγε αρχικά αυτό το θεωρητικό πλαίσιο, όρισε τον Σχεδιασμό για Όλους ως «την ανάπτυξη όλων των προϊόντων και περιβαλλόντων, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό από άτομα όλων των ηλικιών και ικανοτήτων» (Mace, Hardie & Plaice, στη Seelman, 2001, σ. 664). Το Κέντρο για το Σχεδιασμό για Όλους του North Carolina State University ορίζει το Σχεδιασμό για Όλους ως «το σχεδιασμό προϊόντων και περιβαλλόντων που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλα τα άτομα, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, χωρίς την ανάγκη προσαρμογής ή εξειδικευμένου σχεδιασμού» (στους Morra & Reynolds, 2010, σ.43). Η φιλοσοφία πίσω από το Σχεδιασμό για Όλους αφορά στο γεγονός ότι, εφόσον δημιουργηθεί εξ αρχής κάτι, π.χ. μια ράμπα, η οποία να μπορεί να χρησιμοποιηθεί από άτομα με διαφορετικότητα, π.χ. από άτομα που χρησιμοποιούν αναπηρικό τροχοκάθισμα, είναι βέβαιο ότι αυτό το προϊόν/περιβάλλον μπορεί να χρησιμοποιηθεί από πολλούς άλλους χρήστες (π.χ. η ράμπα χρησιμοποιείται και από πεζούς, ποδηλάτες κ.λπ.). Αυτή η βασική φιλοσοφία πίσω από τη χρησιμότητα του Σχεδιασμού για Όλους συνοψίζεται και στην πιο κάτω γελοιογραφία:

     Η χρήση του Σχεδιασμού για Όλους ειδικά σε εκπαιδευτικά πλαίσια ονομάστηκε Σχεδιασμός Μάθησης για Όλους, και χρησιμοποιείται για να ενισχύσει τον τομέα της εκπαίδευσης. Βασική φιλοσοφία του Σχεδιασμού Μάθησης για Όλους είναι η παραγωγή ευέλικτων μαθησιακών περιβαλλόντων, τα οποία μειώνουν τα εμπόδια στη μάθηση και υποστηρίζουν τις ανάγκες όλων των μαθητων/τριών. Σημαντικό είναι ότι για την ενίσχυση ενός τέτοιου περιβάλλοντος μάθησης τονίζεται συχνά από τη διεθνή βιβλιογραφία η χρήση της Τεχνολογίας (Morra & Reynolds, 2010). Τα άκαμπτα και μονολιθικά εκπαιδευτικά συστήματα, που δεν λαμβάνουν υπόψη τη διαφορετικότητα ή/και το Σχεδιασμό Μάθησης για Όλους, δεν συνάδουν με τις αρχές της Ενιαίας Εκπαίδευσης, όπως παριστάνεται πολύ εύστοχα από την πιο κάτω γελοιογραφία:

     Είναι βέβαια αναγκαίο να τονιστεί ότι, σε αντίθεση με το παράδειγμα που δόθηκε προηγουμένως, όπου πολύ πιθανόν μια ράμπα αναπήρων να είναι χρήσιμη και χρησιμοποιήσιμη και από άτομα χωρίς αναπηρίες, κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γενικευθεί άκριτα, όσον αφορά σε μαθησιακά περιβάλλοντα. Με άλλα λόγια, είναι σημαντικό να αξιολογούνται σε κάθε περίπτωση οι ατομικές δυνατότητες, ανάγκες και ιδιαιτερότητες του/της κάθε μαθητή/τριας, ώστε αυτός/ή να μπορεί να αποδώσει μαθησιακά στο μέγιστο δυνατό βαθμό, και όπου είναι δυνατόν σε ένα περιβάλλον συνύπαρξης με τους/τις συμμαθητές/τριες του/της. Ένα προϊόν που είναι χρήσιμο για ένα παιδί, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι θα είναι χρήσιμο για όλα τα παιδιά, αν και δεν αποκλείεται να υπάρχουν όμοια στοιχεία σε διαφορετικούς/ες μαθητές/τριες. Ως εκ τούτου, θα έλεγα ότι προκύπτουν δύο βασικά στοιχεία τα οποία πρέπει οι εκπαιδευτικοί και άλλοι ιθύνοντες σε εκπαιδευτικά ζητήματα να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη κατά την υλοποίηση του Σχεδιασμού Μάθησης για Όλους. Πρώτον, ότι ο Σχεδιασμός Μάθησης για Όλους αφορά όλα ανεξαρτήτως τα παιδιά, και με αυτή την έννοια είναι ένα καινοτόμο πλαίσιο, το οποίο στηρίζεται στο ανθρώπινο δικαίωμα κάθε παιδιού να συμμετέχει στη μάθηση, κάτι που είναι άλλωστε μια βασική αρχή της Ενιαίας Εκπαίδευσης. Δεύτερο, και εξίσου σημαντικό, είναι ότι οι ανάγκες του κάθε παιδιού οφείλουν κάθε φορά να εξετάζονται ατομικά, όχι μέσα από το φακό του Ιατρικού Μοντέλου, ούτε με στόχο τη διάγνωση, αλλά ως μια προσπάθεια ανάπτυξης εκπαιδευτικών περιβαλλόντων που να είναι χρήσιμα για όλα τα παιδιά και για το κάθε ένα ξεχωριστά. Κάτι τέτοιο βέβαια προϋποθέτει μεγάλη προσπάθεια, ειλικρινή αφοσίωση και συνεχή επιμόρφωση από εμάς τους εκπαιδευτικούς. Νομίζω ότι με αυτή την έννοια και προς αυτή την κατεύθυνση θα μας φανεί χρήσιμο το μάθημα ΕΠΑ544.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Morra, T. & Reynolds, J. (2010) Universal design for Learning: Application for Technology-Enhanced Learning. The Journal of the Virginia Community Colleges, pp.43-51.

Seelman, K. D. (2001) Science and Technology Policy: Is Disability a Missing Factor? In Albrecht, G.L., Seelman, K.D. & Bury, M. (Eds) Handbook of Disability Studies. Thousand Oaks: Sage.

 

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΛΕΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ

Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου διοργανώνει για όγδοη συνεχή χρονιά την ετήσια ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στη μαθησιακή διαδικασία. Σύμφωνα με σχετική εγκύκλιο, θα παρουσιαστούν θέματα που αφορούν την αποτελεσματική επίτευξη των μαθησιακών στόχων μέσω της αξιοποίησης των ΤΠΕ, καθώς και εφαρμογές ή/και καλές πρακτικές που χρησιμοποίησαν εκπαιδευτικοί κατά τη μαθησιακή διαδικασία.

Στα πλαίσια κριτικής ανάλυσης του λόγου, είναι πεποίθησή μου ότι φράσεις όπως «αποτελεσματική επίτευξη των μαθησιακών στόχων μέσω της αξιοποίησης των ΤΠΕ», είναι αδιανόητο να χρησιμοποιούνται χωρίς να γίνεται αναφορά στους/στις μαθητές/τριες που συμμετέχουν στη μαθησιακή διαδικασία! Η έλλειψη αυτής της αναφοράς βεβαίως παραπέμπει στις ιδέες του Paulo Freire περί εργαλειοποίησης της μάθησης. Συγκεκριμένα, ο Freire εύστοχα παραλληλίζει το σύστημα της εκπαίδευσης με το τραπεζικό σύστημα: οι μαθητές/τριες αντιμετωπίζονται ως δοχεία που γεμίζονται με γνώσεις. Η μάθηση, ως εκ τούτου, περιορίζεται στη μηχανιστική αποστήθιση γνώσεων. Αντίθετα, o Freire χαρακτηρίζει ως απελευθερωτική εκπαίδευση εκείνη που οδηγεί στην ενεργό συμμετοχή των μαθητών/τριών στη μαθησιακή διαδικασία, δηλαδή στον εξανθρωπισμό τους (Freire, 2000). Σε μια τέτοια διαδικασία, οι μαθητές/τριες δεν αποτελούν αποδέκτες γνώσεων, αλλά δρώντα υποκείμενα που δεν δέχονται άκριτα τις γνώσεις, που μπορούν να ελπίζουν και έχουν λόγους να προσπαθούν να μετασχηματίσουν τις κοινωνικές δομές. Αυτή είναι για τον Freire η παιδαγωγική της ελπίδας.

Σύμφωνα με τα πιο πάνω, η αναφορά σε «αποτελεσματική επίτευξη μαθησιακών στόχων μέσω της αξιοποίησης των ΤΠΕ» από μόνη της, δεν προσδίδει ενεργητικό χαρακτήρα στο είδος της μάθησης στην οποία ιδανικά θα ήταν ορθό να συμμετέχουν οι μαθητές/τριες μας. Η τοποθέτηση ενός μεγεθυντικού φακού πάνω από την ίδια την Τεχνολογία ή/και πάνω από την επίτευξη στόχων, χωρίς αναφορά στη χρήση της Τεχνολογίας ως μέσο εμπλοκής όλων ανεξαιρέτως των μαθητών/τριών στη μαθησιακή διαδικασία, ουσιαστικά ενισχύει τον τεχνολογικό ντετερμινισμό, παρά τον τεχνολογικό γραμματισμό. Μάθαμε κατά τη διάρκεια των μαθημάτων μας ότι ο τεχνολογικός γραμματισμός αποτελείται από το τρίπτυχο των βασικών γνώσεων και δεξιοτήτων που αφορούν τη νέα τεχνολογία, των ποικίλων δυνατοτήτων που αυτή προσφέρει, αλλά και της κριτικής σκέψης όσον αφορά την αξιολόγηση, την επιλογή και τη στάση μας απέναντι στις νέες τεχνολογίες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αναφορά σε «επίτευξη μαθησιακών στόχων μέσω της αξιοποίησης των ΤΠΕ», από μόνη της, δεν φαίνεται να καλύπτει επαρκώς αυτό το τρίπτυχο.

Ένα ισχυρό εργαλείο, το οποίο εξανθρωπίζει φράσεις όπως την πιο πάνω, είναι η αναφορά στη χρήση της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας. Η Υποστηρικτική Τεχνολογία, ως ισχυρό εργαλείο διαφοροποίησης για τους εκπαιδευτικούς, το οποίο μπορεί να ενισχύσει την προσπάθεια επίτευξης των μαθησιακών στόχων για όλους/ες ανεξαιρέτως τους/τις μαθητές/τριες, ουσιαστικά μετατρέπει τους/τις μαθητές/τριες σε δρώντα υποκείμενα, στα πλαίσια μια απελευθερωτικής μαθησιακής διαδικασίας. Επιπρόσθετα, στο ίδιο πλαίσιο, μετατρέπει το έργο των εκπαιδευτικών σε λειτούργημα, παρά σε απλή διεκπεραίωση στόχων. Στα πλαίσια ανάπτυξης του τεχνολογικού γραμματισμού, για τον οποίο γίνεται τόση αναφορά στα πλαίσια της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη αυτή η πτυχή χρήσης της Τεχνολογίας. Οτιδήποτε άλλο, θα υποβίβαζε το «εγχείρημα της διαμόρφωσης στην Κύπρο ενός δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου» (Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, χ.χ.,7^η παρ.) σε μια απλή ρητορική εκ μέρους του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, παρά σε ένα συνειδητό αγώνα.

Ως εκ τούτου, θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε ποια θέση θα κατέχει η Υποστηρικτική Τεχνολογία στα πλαίσια της ημερίδας που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Μπορείτε να βρείτε πληροφορίες για την ημερίδα στην ιστοσελίδα:

http://www.pi.ac.cy/imeridaTPE2013/

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Freire, P. (2000) Pedagogy of the Oppressed: 30th Anniversary Edition. New York: Continuum.
Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού (χ.χ.). Αναλυτικά Προγράμματα: Πλαίσιο Αρχών. Ανακτήθηκε από την ιστοσελίδα

http://www.moec.gov.cy/analytika_programmata/plaisio_archon.html